خانه > هنر امروز, ادبيات, تاريخ, سیاست > در ۸۹ سالگی برجر

در ۸۹ سالگی برجر

جان برجر منتقد هنری، رمان‌نویس، نقاش و شاعر انگلیسی از جمله منتقدان هنری پیشرو محسوب می‌شود که John-Berger-37fedb298baa7ac93877ab8b7169366cبرای بسیاری با برنامه ۴ قسمتی شیوه‌های دیدن (Ways of Seeing) که در سال ۱۹۷۲ پخش شد، شناخته می‌شود. (حدودن ۱ سال بعد (۱۳۵۲) آیدین آغداشلو در تلویزیون ایران چنین برنامه‌ای و با همین نام تولید می‌کند. از تاثیر اولی بر دومی بی‌خبرم!)

برجر (که متاسفانه در برخی کتاب‌هایی که از او به فارسی ترجمه شده نامش را برگر! نوشته‌اند) چند روز پیش، پنجم نوامبر، ۸۹ ساله شد. به همین مناسب و انتشار آخرین کتابش، Portraits: John Berger on Artists، نشر ورسو صحبت‌هایش در سال ۱۹۷۲ هنگام دریافت جایزه بوکر برای رمان G را منتشر کرد. صحبت‌هایی که هنوز جنجال زیادی بر سر آن هست و دست‌اندکاران جایزه همواره سعی کرده‌اند تحریفش کنند.

وی در این سخنرانی به بهره‌کشی استعمارگرانه شرکت بوکر مک‌کانل در حوزه کارائیب اعتراض می‌کند و از این رو نیمی از جایزه خود را به گروه مبارز و سوسیالیستی Black Panters و نیمی دیگر را برای چاپ کتاب خودش درباره کارگران مهاجر به اروپا اختصاص می‌دهد.

از آنجایی که این جایزه را به من داده‌اید شاید دوست داشته باشید تا نظرم در این‌باره را بدانید. رقابت بر سر جایزه ناخوشایند است. و در مورد این جایزه، انتشار کاندید‌های نهایی، و ایجاد تعلیق و گمانه‌زنی در مورد اینکه کدام نویسنده برنده می‌شود انگار که مسابقه اسب‌دوانی است، تاکید بر برنده‌ها و بازنده‌ها، همگی اشتباه و خارج از محوریت و موضوع ادبیات است.

گفتن ندارد که جایزه مشوق است، نه برای نویسنده که برای ناشران، خوانندگان و کتاب‌فروش‌ها. و بنابراین ارزش فرهنگی پایه جایزه است که تعیین می‌کند جایزه مشوق چیست. همرنگی با بازار و سلیقه متوسط، یا به‌کارگیری مستقل قوه تخیل خواه از جانب نویسنده و خواه خواننده. اگر جایزه‌ای تنها مشوق همرنگی با بازار باشد صرفا سند موفقیتی را امضا کرده‌ و به تعهدات قراردی پایبند بوده‌است. اما اگر مشوق تخیل مستقل (imaginative independence) باشد، میل به جستجوی بدیل‌ها را افزایش می‌دهد. یا به زبان ساده مردم را ترغیب می‌کند که درخصوص مشکلات سوال کنند.

رمان مهم است به خاطر سوالاتی که می‌پرسد طوریکه هیچ ژانر دیگری قادر به پرسیدن آن‌ها نیست…سوالات ضمنی و زیرپوستی. کارکرد صدای رمان‌نویس شبیه صدای درون است.

شاید چندان مناسب نباشد با این حال می‌خواستم از هیئت داوران برای قضاوت مستقل و جدی‌شان تشکر کنم. هر ۴ کتاب بخش نهایی نوعی از تخیل مستقل را دارا هستند و همسویی با بازار ندارند…

برای {رمان} G پنج سال وقت صرف کردم. و برای ۵ سال آینده زندگی‌ام هم برنامه‌ریزی کرده‌ام. پروژه‌ای درباره کارگران مهاجر به اروپا. نمی‌دانم که در انتها به چه شکلی عرضه خواهد شد. شاید یک رمان. شاید هم کتابی که در هیچ دسته‌بندی نگنجد. آنچه می‌دانم این است که به صدای ۱۱ میلیون کارگر مهاجر در اروپا و بیش از ۴۰ میلیون خانواده‌هایشان دسترسی پیدا کنم که اغلب در روستاها زندگی می‌کنند اما وابسته به حقوق کارگران غایب‌اند. فقر سال به سال آمار مهاجرت را زیاد می‌کند تا آنها مکان و فرهنگشان را ترک کنند و تن به انجام کثیف‌ترین کارها با پرداخت کم در محیط‌های صنعتی اروپا بدهند، جایی که ارتشی از کارگران ذخیره ایجاد شده است. آنها به جهان چگونه نگاه می‌کنند؟ به خودشان؟ به ما؟ به استعمار شدن‌شان؟

برای این پروژه لازم است به جاهایی سفر کنم. بعضی‌ اوقات باید دوستان ترکی و پرتقالی و یونانی را هم با خود ببرم تا بتوانم با کارگران صحبت کنم…حتی اگر کم‌خرج زندگی کنیم آنطور که باید و در ارزان‌ترین شکل ممکن سفر کنیم چهار سال پروژه حدودن نیاز به ۱۰ هزار پوند دارد. من دقیقن نمی‌دانستم که این پول را چطور باید بدست آوریم. و خودم هم پولی نداشتم. حالا جایزه بوکر شروع این پروژه را ممکن می‌کند.

با این حال لازم نیست تا رمان‌نویس باشید تا به ارتباط ظریف جایزه ۵هزار پوندی و فعالیت‌های اقتصادی که این جایزه را مهیا کرده پی ببرید. بوکر مک‌کانِل بیش از ۱۳۰ سال است که تجارت گسترده‌ای در کارائیب دارد. فقر مدرن کارائیبی‌ها نتیجه مستقیم فعالیت‌های او و دیگر بهره‌کشی‌ها است. یکی از نتایج فقر کارائیبی‌ها آن است که صدها هزاران نفر از آنان مجبور شده‌اند که به عنوان کارگر به بریتانیا بیایند. بنابراین کتاب من درباره کارگران مهاجر از طریق سود مستقیمی که آنها، خویشاوندانشان یا پیشینیانشان انجام داده‌اند تامین مالی می‌شود.

f2c81f77a0ac733bbb00d924c8ea_grande

One of Livorno’s most famous landmarks is a monument located near the Port of Livorno

با این حال داستان بیش از اینهاست. انقلاب صنعتی و اختراعات و فرهنگی که آن را همراهی می‌کند و اروپای مدرن را ساخته‌اند ابتدا از سود برده‌داری تامین‌ مالی شده‌است. طبیعت رابطه بین اروپا و بقیه دنیا، بین سفید و سیاه تغییری نکرده است. در G، مجسمه ۴ مور (Moors) در زنجیر مهمترین تصویر کتاب است. و به همین دلیل است که باید این جایزه را بر چیزی ضد خودش تبدیل کنم. و این کار را به طریق ویژه‌ای انجام می‌دهم. نیمی که اهدا می‌کنم، نیمی که نگه می دارم را تغییر میدهد.

ابتدا اجازه دهید منطق تصمیمم را بیان کنم. مسئله گناه و عذاب وجدان نیست. حتی بشردوستی هم نیست. حتی مسئله‌ای سیاسی هم نیست. مسئله درباره توسعه فردی من به عنوان یک نویسنده است: مسئله‌ای است بین من و فرهنگی که من را شکل داده‌است.

پیش از تجارت برده‌داری، پیش از آنکه اروپا از انسانیت خالی شود و خودش را به خشونت خودش مهر و موم کند، باید زمانی بوده باشد که سفید و سیاه یکدیگر را برابر خطاب می‌کردند. آن لحظه گذشته. و از آن پس دنیا به دو بخش برده‌ها و برده‌داران تقسیم شده‌است. و اروپایی‌ها این تفکر را به درون جوامع خود نیز وارد کرده‌‌اند و بخشی از نگاه کلی آنها به همه چیز شده است.

رمان‌نویس نگران ارتباط بین فرد و سرنوشت تاریخی است. سرنوشت تاریخی زمان ما شفاف‌تر می‌شود. سرکوب‌شده‌ها دیوار سکوت ذهنشان را خواهند شکست. و در مقابله با بهره‌کشی و نواستعمارگری، تنها از طریق فضیلت مبارزه جمعی، می‌ایستند تا برای نوادگان برده‌ها و برده‌داران بار دیگر امید به رفتار برابر را زنده کنند.

به این دلیل است که مایلم این جایزه را با آن ساکنان حوزه کارائیب (West Indians) که برای پایان این بهره‌کشی مبارزه می‌کنند تقسیم کنم. جنبش Black Panther که در لندن است در واکنش به فعالیت بوکرها و دیگر شرکت‌ها در حوزه کارائیب بنا شده…

شما هم به خوبی من می‌دانید که مقدار این جایزه، اگر فراموش کنیم که جایزه‌ای ادبی است، بسیار ناچیز است. من به شدت به پول برای پروژه کارگران مهاجر نیاز دارم. جنبش Black Panther هم به‌شدت برای انتشار روزنامه و دیگر فعالیت‌هایش به پول نیاز دارد. اما تقسیم این پول نشان می‌دهد که هدف ما یکی است. و در انتها، همانطور که در آغاز، شفافیت (clarity) از پول مهم‌تر است.

پ.ن: جایزه بوکر که در سال ۱۹۶۹ تاسیس شده توسط گروه بوکر که بزرگترین توزیع‌کننده عمده غذا در انگلستان است بنا نهاده می‌شود و در سال ۲۰۰۲ به گروه من (Man Group) منتقل می‌شود که یک شرکت سرمایه‌گذاری است و در ابتدا مانند بوکر مک‌کانل برای تجارت شکر تاسیس شده بوده است. امروز ۵۰هزار پوند این جایزه با سپرده شدن آن به Man Group گرانترین جایزه ادبی را ساخته‌است.

منبع

حسن ختام زیبا هم ویدئو زیر. ضمن اینکه تولد هر دو ۵ نوامبر است.

Advertisements
  1. هنوز دیدگاهی داده نشده است.
  1. No trackbacks yet.

پاسخی بگذارید

در پایین مشخصات خود را پر کنید یا برای ورود روی شمایل‌ها کلیک نمایید:

نشان‌وارهٔ وردپرس.کام

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری WordPress.com خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

تصویر توییتر

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Twitter خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

عکس فیسبوک

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Facebook خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

عکس گوگل+

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Google+ خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

درحال اتصال به %s

%d وب‌نوشت‌نویس این را دوست دارند: