خانه > ادبيات > كتاب‌ها نمي‌ميرند، از نوعي به نوعي ديگر تبديل مي‌شوند

كتاب‌ها نمي‌ميرند، از نوعي به نوعي ديگر تبديل مي‌شوند

نويسندگان، كتابفروش‌ها و ناشران در حال استفاده روزافزون از جادوي فناوري اطلاعات هستند

رابرت مك كروم

وحشت بزرگ نخستين دهه قرن حاضر، تهديد دنياي كتاب‌هاي چاپي توسط فناوري ديجيتال بود كه به مرور فروكش مي‌كند، چراكه امروز ديگر تصور آينده چندان دشوار نيست و مزاياي مثبت و بالقوه فناوري ديجيتال خصوصا در حوزه كتاب تاحدودي مشخص شده، تغييري كه هرچند اساسي است اما به نظر مي‌رسد تغييري تاريخي و در پارادايم حاكم بر فضاي كتاب‌ها باشد. اشتباه نكنيد: اينجا نيز مانند تمام انقلاب‌هاي فناوري اطلاعات دستاوردي خلاقانه وجود دارد. براي مثال، تحول صنعت چاپ بين سال‌هاي 1610 تا 1950 موجب تجلي شكسپير و خيلي‌هاي ديگر بعد از او از جانسون1 تا دان2 شد، اين دستاورد دنياي جديد كه مخلوطي از جوهر حك شده روي كاغذها بود از انفجار انتشارات براي مدتي حمايت كرد و موجب پرورش جاكوبين‌ها3 شد. بطور مشابه درلندنادواردي4 تكنولوژي‌هاي نوظهور روند كاري افرادي چون جوزف كنراد، آرتور كانن دويل، هنري جيمز و بسياري ديگر را تغيير داد. «دل تاريكي»5 براي نخستين‌بار در قالب مجموعه‌يي مجله‌يي چاپ شد. من هيچ شكي ندارم كه در تاريخ ادبيات خواهد آمد كه نخستين دهه قرن 21 شاهد بعضي تغييرات عميق در فرم بسياري از ژانرهاي مشابه بوده است.

به عنوان مثال، بيوگرافي. نگارش زندگي بطور سنتي مبتني بر كاوش درونيات افراد و اقدامات فوق‌العاده ايشان بود. اينچنين كتاب‌ها، در سايه كتاب زندگي جانسون اثر جميز بازول6 نوشته مي‌شدند كه هميشه يكي از عناوين اصلي ليست ناشران بود، هرچند كه ديگر چندان مثل گذشته نيست. جورج الويت7 بيوگرافي‌نويسان را «بيماري ادبيات انگلستان» مي‌خواند. با نيمچه تغييراتي كه در زندگي انسان‌ها پديد مي‌آمد، كتاب‌ها نيز كه در پي كاوش اين امور بودند دستخوش تغييراتي با عامليت هم‌عصران اخير شدند. مثال برجسته در اين باره «كتاب رازها» (2010) اثر مايكل هُلرويد است. پژوهشي ارزنده درباره رابطه احساسي ويرجينيا وولف، ويولت تريفيوس و ويتا ساكويل وست كه هُلرويد خودش را به عنوان بيوگرافي‌نويس فراري و طفره رو وارد اين روايت زنانه مي‌كند. چيزي شبيه‌كاري كه بيوگرافي نويس استراليايي، اولين جورز (Evelyn Juers) در اثر استثنايي خود، خانه تبعيد (House of Exile) انجام داد و زندگي هاينريش و توماس مان (و همسرانشان) را گرفت و روايتي نيمه‌داستاني خلق كرد كه در آن ويرجينيا وولف، برتولت برشت و والتر بنيامين را به هم متصل مي‌كرد.

هُلرويد و جورز، هر دو دست به بدعتي نوآورانه و راديكال در ژانر بيوگرافي نويسي زده‌اند. همچنين در ادامه اين دو بايد به تيم جِل (Tim Jeal) اشاره كنم كه در مطالعات اخير خود سراغ قلمروهاي قديمي رفته و روايتي از زندگي ديويد ليوينگستون و هنري مورتون استنلي (هر دو از كاشفان آفريقا) در كتاب «كاشفان (رود) نيل» داده است. نوآوري، پيش‌شرط هميشگي داستان‌هاي جديد و خوب بوده است. در اينجا نيز، تكنولوژي جديد چاپ، نقشي چنين دارد.

شايد بتوان بزرگ‌ترين تغيير در داستان گويي عصر حاضر را ظهور رمان‌هاي مانگا8 دانست. «آبزرور» در اين جريان نقشي انتخاب كرده و حامي جايزه سالانه براي داستان كوتاه گرافيكي شده است. آيا ديدن ساختار اپيزوديك «يك روز»كتاب پرفروش ديويد نيكولز به عنوان واكنشي ناخودآگاه در برابر مانگا يا احتمالا تلويزيون خيال‌انگيز نيست؟

در واقع، به سختي مي‌توان ژانري (خواه داستان، تاريخ، كتاب‌هاي كودكان و شعر) پيدا كرد كه تغييرات مهمي در برخورد با فناوري‌هاي امروزي از كتاب الكترونيكي تا كيندل نكرده باشد: شعرا، اپليكيشن‌ها را توسعه مي‌دهند، جي. كي رولينگ هري پاترش را به فضاي مجازي مي‌سپارد و احتمالا رمان‌نويس‌ها از اين پس كارهاي خود را الكترونيكي ارايه مي‌كنند. به عنوان موجودي كه با همه‌چيز خودش را وفق مي‌دهد، فكر مي‌كنم كه خوانندگان امروزي با اين تقليل فرهنگي كه با كليك كردن بر روي ماوس اتفاق مي‌افتد تطبيق مي‌يابند و از نسخه‌هاي قديمي دست برداشته، سراغ كتاب‌هاي الكترونيكي و صوتي مي‌روند.

شمايل آينده اينچنين است: ثروت بادآورده‌يي از چاپ روي پلتفورم‌هاي متعدد. تمام آن چيزي كه برجا مي‌ماند سوالي 64هزار دلاري (اشاره به مسابقه تلويزيوني با همين نام در امريكا كه بين سال‌هاي 1955 تا1958 برگزار مي‌شد) است: روند و نرخ‌هاي اقتصادي اين كتاب‌هاي الكترونيكي چگونه خواهد بود؟ و اينكه ما چگونه مي‌توانيم «آزادي» را مجددا به هنرمندان بازگردانيم؟

بسيار زود است كه درباره همه اين چيزها گمانه‌زني كنيم. ملوانان درياي آزاد حتي زماني كه شخصي‌ترين تجربيات خود روي دريا را بازگو كرده‌اند، آخرين افرادي خواهند بود كه پيش‌بيني قابل اعتمادي خواهند كرد. دنياي كتاب به واسطه يك توفان بزرگ اقتصادي، تكنولوژيك و فرهنگي تغيير كرده است. تغييري كه منجر به بروز جوامعي خلاق خواهد شد كه مي‌توان از مزاياي آن بسيار لذت برد. آنچه اتفاق مي‌افتد احتمالا جذاب‌ترين سوالي است كه نويسندگان، كتابفروش‌ها و ناشران امروز با آن مواجهند.

منبع: گاردين

پي‌نوشت‌ها:

1- بنجامين جانسون يا بن جانسن، (1637-1572) هنرپيشه، شاعر و نمايشنامه‌نويس مشهور دوره اليزابت و از همعصران شكسپير

2- جان دان، شاعر و واعظ انگليسي (1631-1572)

3- به نويسندگاني كه در دوره پادشاه جميز اول در انگلستان (1625-1603) زندگي مي‌كردند، گفته مي‌شود.

4- به افرادي كه در دوره ادوارد هفتم (1910-1901)، پادشاه بريتانياي كبير، زندگي مي‌كردند گفته مي‌شود.

5- دل تاريكي، نوشته جوزف كنراد، ترجمه صالح حسيني، انتشارات نيلوفر

6- وكيل، خاطره‌نگار و نويسنده اسكاتلندي (1795- 1740) كه براي نگارش زندگي ساموئل جانسون بسيار مشهور است.

7- مريام ايوانز (1880-1819)، رمان نويس، روزنامه‌نگار و مترجم دوره ويكتوريا كه با نام جورج الويت مي‌نوشت.

8- مانگا به معناي صنعت كميك‌استريپ يا نشريات كارتونيست كه در كشور ژاپن رونق فراواني دارد و از دهه ???? به بعد شروع به گسترش كرد. مشخصه بارز مانگا شخصيت‌هاي كارتوني هستند كه اغلب داراي ويژگي‌هاي خاصي هستند كه از ديگر كاراكترها متمايز مي‌شوند، همانند اغراق بيش از حد در اندام‌هاي بدن كه در اكثريت آنها چشم‌هاي بزرگ به‌همراه دهان و بيني كوچك مشاهده مي‌شود.

روزنامه اعتماد – 22 تیر 1390

Advertisements
  1. هنوز دیدگاهی داده نشده است.
  1. No trackbacks yet.

پاسخی بگذارید

در پایین مشخصات خود را پر کنید یا برای ورود روی شمایل‌ها کلیک نمایید:

نشان‌وارهٔ وردپرس.کام

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری WordPress.com خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

تصویر توییتر

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Twitter خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

عکس فیسبوک

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Facebook خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

عکس گوگل+

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Google+ خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

درحال اتصال به %s

%d وب‌نوشت‌نویس این را دوست دارند: